Стихиялық қоқыс үйінділерінің қауіпі туралы

Қазiргi әлемде қоқыстың қисапсыз жиналуы ең өткiр проблема болып табылады. Тұрмыстық қалдықтар көбiнесе қала сыртындағы қоқыс тастайтын жерге тасып шығарылады. Бұл үшiн әдетте елдi мекендерден қашықта орналасқан жер учаскесi таңдалады. Бұл ретте қоқыс мөлшерiнiң ұлғаю шапшандығы сонша, жақын орналасқан елдi мекендерге тез арада ақ жетедi. Қоқыс үйiндiлерiнен қоршаған ортаның экологиялық жағдайының нашарлауы адамдардың денсаулығына керi әсерiн тигiзедi, бұл қауiптi ауруларға, тiптi өлiм-жiтiмге әкеп соқтырады.

Көптеген жылдар бойы адамзат тұрмыстық қалдықтарды кәдеге жарату проблемасын шешуге тырысты. Қоқысты орналастыру үшiн қала сыртындағы полигон тандалды. Бұл ретте, болашақтағы қоқыс тастайтын орын орналастырылатын жер сирек зерттелдi. Қоқыс iрiп-шiре отырып топырақты, суды, ауаны ластайды ғой.

Орта қалалардың қоқыс полигондарында тек бiр жыл iшiнде бiрнеше жүздеген мың тонна тұрмыстық қалдықтар жиналады. Iрi қалалар қоршаған ортаны әлдеқайда жылдам ластайды. Қоқыс төгу орындарының мөлшерi апатты жылдамдықпен ұлғаяды. Олар құнарлы жерлердi жұтып, жергiлiктi өсiмдiктер әлемi мен жануарлар әлемiнiң опат болуына әкеп соқтырады, жақын арадағы елдi мекендерге дейiн ұлғайып, адамдарды улайды.

Қалдықтарды ұйымдастырылған және ұйымдастырылмаған полигондарға шығару, сондай-ақ стихиялық қоқыс үйiндiлерi эпидемиологиялық қауiп төндiредi. Қоқыс төгетiн орн бұл қоршаған ортаның ластаудың қауiптi көзi.

Қоқыс үйiндiлерiнiң тереңiнде iрiп-шiру үрдiсi жүредi, оған анаэробты бактериялар қатысады. Осындай үрдiстер салдарынан уытты биологиялық газ бөлiнедi, оның құрамдасының бiрi метан болып табылады. Топырақтың тереңнен зақымдануы орын алады, сасық иiстi ауа желмен үлкен қашықтықтарға таралады, ал егер қоқыс төгетiн жердiң астында жерасты сулары болса, онда олар iс жүзiнде умен уланады. Осылайша, жақын жердегi су айдындары адам үшiн уытты және қауiптi. Ал топырақ болса, қоқыс төгетiн жер жабылғаннан кейiн де бiрнеше жүз жыл бойы пайдалану үшiн жарамсыз болып қала бередi.

Бөлiнетiн газдың жануы — бұл қоқыс тастайтын жерлердегi өте жиi кездесетiн құбылыс. Улы түтiн атмосфераға түседi және бiрнеше километрлiк радиуста барлық тiршiлiк иелерiн улайды. Көптеген ғалымдардың пiкiрi бойынша метан еңселеткен екпiндi жылыжай әсерiне кiнәлiлердiң бiрi болып табылады.

Қоқыс төгу орындары алаңдарының ұлғаюы өте жоғары қарқынмен жүредi. Қауiптi эпидемиологиялық аймақ адамдың қоныстарына жақындауда. Жұтатын ауа адамның улануына әкеп соқтырады. Осындай қоқыс орындарының жанында тұратын ауылдардың тұрғындары хал-жағдайларының нашарлауына жие шағымданады, кейбiрiнде улы буланудан қатерлi iсiктер дамиды.

Стихиялық қоқыс үйiндiлерi одан да зор қауiп тудырады, өйткенi олар көбiнесе тұрғын аудандардың жанында орналасады. Барлығы кейiннен қалдықтарды жинастыру ұмытылып кетiлетiн шағын көкке шығудан басталады. Бiрнеше айдан кейiн осындай орындар қоқыс үйiндiсiне айналады.

Қоқыс полигоны экологиялық қауiпсiздiк талаптарына жауап беру үшiн мамандандырылған топырақ құнарлығын қалпына келтiру iс-шараларын жүргiзу маңызды. Қатты қалдықтардың топырақ құнарлығын қалпына келтiруiн жүргiзу қоршаған ортаға керi әсерiн азайтады.

Көптеген елдерiнде оларды одан әрi кәдеге асырумен органикалық және органикалық емес қалдықтарды бөлудi тұрмыста қолданылады.

Рұқсат етiлмеген қоқыс үйiндiлерiнiң пайда болуына кiнәлi тұлғаларға «Әкiмшiлiк құқық бұзушылық туралы» Қазақстан Республикасының Кодексiнiң 505 бабы «Қалалар мен елдi мекендердiң аумақтарын абаттандыру» бойынша әкiмшiлiк жауапкершiлiк көзделген.

Осылайша, экологиялық қауiпсiздiкпен байланысты проблема айтарлықтай өткiр тұр және эстетикалық қоқыс "маржанның" сәнiн келтiрмейтiнi анық.

Мақалың шыққан күні: 31.10.2018 15:40
Жаңартылған күні: 31.10.2018 15:40
Қараулар: 369